Osiedle ZUS

W 1929 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoczął ogólnopolską akcję budowlaną: stworzenie osiedli mieszkaniowych, które choć częściowo zaspokoją głód mieszkaniowy II RP. Osiedla stanowiły lokatę kapitału tej instytucji i były przeznaczone dla jej klientów. Projekty budynków powstawały w warszawskiej pracowni, którą kierował Roman Piotrowski, a do ich adaptacji i nadzorowania prac w Krakowie zatrudniono Wacława Nowakowskiego.

W latach 1930–1931 powstało nieduże osiedle bloków przy ul. Fałata. Autorzy zadbali o komfortową lokalizację tuż przy Błoniach i o otoczenie domów odpowiednią ilością zieleni. Układy przestrzenne mieszkań zaprojektowano, opierając się na wypracowanej na Międzynarodowym Kongresie Architektury Nowoczesnej (CIAM) we Frankfurcie w 1929 roku koncepcji „mieszkania najmniejszego” – przeznaczonego dla osób niezamożnych, ale funkcjonalnego i nasłonecznionego. Lokale wyposażono w takie udogodnienia, jak wanny, piecyki gazowe czy wentylowane szafki kuchenne.

O ile pod względem architektonicznym budynki osiedli ZUS-owskich były do siebie podobne, o tyle pod względem urbanistycznym są różnorodne. Na krakowski zespół składa się pięć bloków powstałych w dwóch etapach, zakomponowanych w układzie grzebieniowym – trzy po północnej stronie ulicy i dwa po południowej (połączone niskim budynkiem mieszczącym niegdyś pralnię). Nowoczesnym elementem prostego opracowania elewacji są utrzymane w konwencji stylu okrętowego zaokrąglone balustrady balkonów.