Nowa Huta – Centrum

Projekt pl. Centralnego opracowano w 1951 roku, a jego realizacja rozpoczęła się rok później. Plac został rozwiązany w formie pięcioboku, od którego promieniście odchodzi pięć alej. Jedna z nich – dziś al. Solidarności – prowadzi do kombinatu. Obszerny plac, pośrodku którego obecnie znajduje się trawnik, objeżdżają samochody i tramwaje. Pierwotnie plac był pomyślany nie jako centrum komunikacyjne, lecz jako miejsce ludowych wieców, serce socjalistycznego miasta, w którym obywatele mogą zademonstrować przywiązanie do panującego porządku.

Plac otoczono „parawanowymi” fasadami budynków kryjących obszerne założenia jednostek mieszkaniowych osiedli A, B, C, D. Oparte na amerykańskiej koncepcji jednostki sąsiedzkiej osiedla, obudowujące wewnętrzne dziedzińce w kształcie trójkąta, stanowią samodzielne układy urbanistyczne przeznaczone dla 5–6 tys. mieszkańców, z pełną infrastrukturą: przedszkolami, szkołami, ośrodkami zdrowia, sklepami. Symetryczne osiedla A i D na starych planach noszą nazwy: Piastowskie A i Słowiańskie D, co odwołuje się do polityki historycznej PRL, podkreślającej jednoczący mit prasłowiańskich dziejów państwa polskiego (i jego słowiańskich sąsiadów). Osiedle B nazywa się Jagiellońskim, a C – Niepodległości.

Budynki przy pl. Centralnym projektowali Janusz i Marta Ingardenowie, głównym projektantem wnętrz był Marian Sigmund. Zabudowa pierzei placu znajduje się na lekkim trzystopniowym podniesieniu, w dolnej kondygnacji obiegają je arkadowe podcienia zwieńczone ozdobną balustradą z tralkami, powyżej – w kondygnacji, która odpowiada piano nobile, czyli najbardziej reprezentacyjnemu piętru miejskich pałaców – zastosowano okna typu porte-fenêtre (wysokie, sięgające do podłogi). Okna górnej kondygnacji, powyżej wystającego gzymsu, mieszczą się w części przywodzącej na myśl fryz klasycznego belkowania. Taki układ przypomina przede wszystkim – wielokrotnie naśladowaną i powtarzaną – zabudowę paryskiej rue de Rivoli, ulicy projektu Charles’a Perciera i Pierre’a François Fontaine’a z początku XIX wieku, a także klasyczny schemat francuskiej elewacji pałacowej z wysokim cokołem. Narożniki budynków zaakcentowano wysuniętymi ryzalitami. Do wnętrz jednostek wiodą szerokie arkadowe przejścia przypominające schemat łuku triumfalnego.